Polska książka w poniemieckich księgozbiorach w Piławie Dolnej i Kiełczynie.

Plebania w Kiełczynie w widoku z kierunku południowego.

 Biblioteki powstawały zazwyczaj przy parafiach, tworzone przez proboszczów. Miały one charakter zbiorów prywatnych , lecz służyły także parafianom. Na uwagę zasługuje księgozbiór ,, poniemiecki” przy parafii św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Piławie Dolnej. Znajdujące się w nim pozycje dotyczą głównie teologii i prawie w 100 % drukowane są w językach niemieckim i łacińskim. Najstarsza zachowana w nim książka z 1783 r. została wydana na Jasnej Górze w języku polskim i nosi tytuł : „Anty-Chryst w znakach poprzedzających ostateczny Sąd Boży , czterema kazaniami adwentowemi niegdyś z ambony ogłoszony”. Proboszczem był wtedy Francisko Kalbas (kalbasa-kiełbasa) - od 1782 do 9 maja 1831r. Od 1783r. do 1930r. zachowały się w piławskiej bibliotece pojedyncze pozycje wydane w j. polskim, drukowane na Jasnej Górze, w Lipsku, Fryburgu, Bytomiu, Mikołowie, Wrocławiu.

Wstęp do książeczki z serii ,, Biblioteczka Nabożeństw Katolickich”, wydanej w Lipsku 1874 r. drukiem F.A. Brockausa.

Modlitewnik z 1899 r. -” Skarb duszy” wydany w Mikołowie u Karola Miarki. Książeczkę wydrukowano za zgodą księcia biskupa wrocławskiego- Adolfa Bertrama.

Modlitewnik ,,Panie wysłuchaj modlitwę moją” wydrukowany w Naumburgu w 1870 r. przez G. Patza na zlecenie warszawskiej spółki Geberthera i Wolfa.

,, Dziecię Maryi” ,powieść obyczajowa z biblioteki śląskiego ,,Katolika” wydana w 1911 r. w Bytomiu na Górnym Śląsku. Jest to prawdopodobnie pamiątka po nauczycielu w katolickiej szkole w Piławie Dolnej - Wiktorze von Porembskim, przedstawicielu biednej szlachty, która poza tytułem ,,von”- jaśnie pan, nie posiadała wiele i zwana była ,,pan habenic”.

,, Historia Biblijna dla katolickich szkół ludowych” z 1920 r. wydana przez Drukarnię Księgarni Nakładowej Herdera we Fryburgu za aprobatą księcia biskupa wrocławskiego Adolfa Bertrama.

 Fragment ,, Historii Biblijnej”- przykład pięknej polszczyzny, z którą czytelnik miał kontakt w czasach szalejącej, z mniejszym czy większym natężeniem, germanizacji.

Przykład germanizacji przez szkołę w Piławie Dolnej. Fragment protokołu powizytacyjnego szkoły z 31 marca 1879 r. a w nim pytanie czy są w szkole dzieci mówiące po polsku lub czesku i co nauczyciel zrobił, aby przestały. Nauczyciel przekreślił to pytanie trzema kreskami, formalnie takich dzieci nie było.

Monumentalną książką w języku polskim z księgozbioru piławskiego jest ,, Pismo Święte. Stary Testament. Tom 1. Według księdza Jakuba Wujka.” Warszawa 1878, druk B. J. Teubnera w Lipsku. Nie posiadała ona aprobaty cenzury rosyjskiej, zatem nie trafiła na ziemie polskie pod zaborem rosyjskim.

,,Stary Testament” z Piławy Dolnej waży około 7,5 kg. wydany w pięknej polszczyźnie złotego wieku kultury polskiej – XVI w.

 Bardzo zniszczona okładka Starego Testamentu z polskim napisem zasłonięta została przez widoczną z napisem niemieckim ,, Die Heilige Schrift”.

Piławskie Pismo Święte Starego Testamentu ozdobione jest 230 ilustracjami.

  Potężny księgozbiór niegdyś znajdował się w zabytkowej szafie przy wejściu do skarbca w kościele św. Jerzego w Dzierżoniowie. Z wielojęzycznej biblioteki ks. Melca w Kiełczynie pozostało niewiele. Po śmierci proboszcza w 1957r., jak wspomina jeden z uczestników , ówczesny seminarzysta wrocławski, wywieziono do Wrocławia zawartość dwóch szaf bibliotecznych . Pojedyncze egzemplarze, po dwie książki, seminarzyści - za zgodą przełożonego - mogli sobie wybrać. On wybrał polskojęzyczne .Ks. Melc miał zwyczaj obdarowywania parafian, zwykle młodzieży i dzieci, książkami.

Pozycja z księgozbioru ks. Melca w Kiełczynie. Pod pseudonimem ,,Ksiądz” ukrywał się ks. Jan Kudera (1872-1943). Z notatki zachowanej przez ks. Melca :,,Górnoślązak – Polak- musiał się ukrywać pod pseudonimami za pracę oświatową dla ludu polskiego”.

 Książka ks. Melca , druk krakowski z 1923r. czcionkami drukarni ,, Głosu Narodu”, ,, największy podręcznik dla ludu i organistów w kościołach katolickich”. Ks. Melc często bywał w Krakowie i znał go równie dobrze, jak Wrocław.

 Fragment książki z biblioteki ks. Melca :,, Deklamator Polski. Zbiór poezyi religijnych, narodowych i historycznych z dodatkiem dyalogów i sztuczek teatralnych”. Poznań 1893 . Nakładem K. Kozłowskiego, czcionkami drukarni ,, Dziennika Poznańskiego”. Ks. Melc w kazaniach , nauce katechetycznej wykorzystywał poezję, między innymi ,Mickiewicza , Słowackiego.

Z biblioteki ks. Melca. Liryka w całości poświęcona pięknu, historii i polskości Śląska.

 Ostatnia, wydana w języku polskim, książka nakładem i drukiem opolskiego wydawnictwa ,,Nowin” przed wybuchem II wojny światowej. ,,Nowiny” ściśle współpracowały ze Związkiem Polaków w Niemczech. Książeczka z biblioteki ks. Melca.

W Kiełczynie zachowała się książka w języku niemieckim:,,Das Recht auf Muttersprache im Lichte des Christentums” (Oppeln- Opole 1919). ,,Prawo do języka ojczystego w świetle nauki chrześcijańskiej” napisali pod pseudonimami zasłużeni dla polskości Śląska, obecnie błogosławieni męczennicy Kościoła katolickiego , ks. Józef Czempiel i ks. Emil Schramek. Obydwaj zginęli w KL Dachau w 1942r. Ks. Czempiel był bliskim współpracownikiem ks. Józefa Wajdy. Ks. Szramek był przyjacielem ks. Melca. Niemieckojęzyczne dzieło miało wybitnie polskiego ducha.

                                                                                                                        J. Głód.

Dzierżoniów, ks Jan Melc

Ks. Jan Melc na zdjęciu jednej z plansz wystawy plenerowej na dzierżoniowskim rynku z września 2019 r.

7 września o godzinie 12:00 w ramach Europejskich Dni Dziedzictwa pod hasłem „Polski splot” odbyło się otwarcie wystawy plenerowej na dzierżoniowskim Rynku. Wystawa prezentuje nieznane polskie ślady, które przetrwały przez stulecia oraz niezwykłą postać ks. Jana Melca, obrońcę polskości na niemieckim Śląsku. Historyk Janusz Głód, popularyzator historii lokalnej, przybliży inne ślady polskości na ziemi dzierżoniowskiej przed II WŚ.

Polska książka w poniemieckich księgozbiorach w Piławie Dolnej i Kiełczynie.

Biblioteki powstawały zazwyczaj przy parafiach, tworzone przez proboszczów. Miały one charakter zbiorów prywatnych , lecz służyły także parafianom. Na uwagę zasługuje księgozbiór ,, poniemiecki” przy parafii św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Piławie Dolnej. Znajdujące się w nim pozycje dotyczą głównie teologii i prawie w 100 % drukowane są w językach niemieckim i łacińskim. Najstarsza zachowana w nim książka z 1783 r. została wydana na Jasnej Górze w języku polskim i nosi tytuł : „Anty-Chryst w znakach poprzedzających ostateczny Sąd Boży , czterema kazaniami adwentowemi niegdyś z ambony ogłoszony”. Proboszczem był wtedy Francisko Kalbas (kalbasa-kiełbasa) - od 1782 do 9 maja 1831r. Od 1783r. do 1930r. zachowały się w piławskiej bibliotece pojedyncze pozycje wydane w j. polskim, drukowane na Jasnej Górze, w Lipsku, Fryburgu, Bytomiu, Mikołowie, Wrocławiu.

Wstęp do książeczki z serii ,, Biblioteczka Nabożeństw Katolickich”, wydanej w Lipsku 1874 r. drukiem F.A. Brockausa.

Modlitewnik z 1899 r. -” Skarb duszy” wydany w Mikołowie u Karola Miarki. Książeczkę wydrukowano za zgodą księcia biskupa wrocławskiego- Adolfa Bertrama.

Modlitewnik ,,Panie wysłuchaj modlitwę moją” wydrukowany w Naumburgu w 1870 r. przez G. Patza na zlecenie warszawskiej spółki Geberthera i Wolfa.

,, Dziecię Maryi” ,powieść obyczajowa z biblioteki śląskiego ,,Katolika” wydana w 1911 r. w Bytomiu na Górnym Śląsku. Jest to prawdopodobnie pamiątka po nauczycielu w katolickiej szkole w Piławie Dolnej - Wiktorze von Porembskim, przedstawicielu biednej szlachty, która poza tytułem ,,von”- jaśnie pan, nie posiadała wiele i zwana była ,,pan habenic”.

,, Historia Biblijna dla katolickich szkół ludowych” z 1920 r. wydana przez Drukarnię Księgarni Nakładowej Herdera we Fryburgu za aprobatą księcia biskupa wrocławskiego Adolfa Bertrama.

 Fragment ,, Historii Biblijnej”- przykład pięknej polszczyzny, z którą czytelnik miał kontakt w czasach szalejącej, z mniejszym czy większym natężeniem, germanizacji.

Przykład germanizacji przez szkołę w Piławie Dolnej. Fragment protokołu powizytacyjnego szkoły z 31 marca 1879 r. a w nim pytanie czy są w szkole dzieci mówiące po polsku lub czesku i co nauczyciel zrobił, aby przestały. Nauczyciel przekreślił to pytanie trzema kreskami, formalnie takich dzieci nie było.

Monumentalną książką w języku polskim z księgozbioru piławskiego jest ,, Pismo Święte. Stary Testament. Tom 1. Według księdza Jakuba Wujka.” Warszawa 1878, druk B. J. Teubnera w Lipsku. Nie posiadała ona aprobaty cenzury rosyjskiej, zatem nie trafiła na ziemie polskie pod zaborem rosyjskim.

,,Stary Testament” z Piławy Dolnej waży około 7,5 kg. wydany w pięknej polszczyźnie złotego wieku kultury polskiej – XVI w.

 Bardzo zniszczona okładka Starego Testamentu z polskim napisem zasłonięta została przez widoczną z napisem niemieckim ,, Die Heilige Schrift”.

Piławskie Pismo Święte Starego Testamentu ozdobione jest 230 ilustracjami.

  Potężny księgozbiór niegdyś znajdował się w zabytkowej szafie przy wejściu do skarbca w kościele św. Jerzego w Dzierżoniowie. Z wielojęzycznej biblioteki ks. Melca w Kiełczynie pozostało niewiele. Po śmierci proboszcza w 1957r., jak wspomina jeden z uczestników , ówczesny seminarzysta wrocławski, wywieziono do Wrocławia zawartość dwóch szaf bibliotecznych . Pojedyncze egzemplarze, po dwie książki, seminarzyści - za zgodą przełożonego - mogli sobie wybrać. On wybrał polskojęzyczne .Ks. Melc miał zwyczaj obdarowywania parafian, zwykle młodzieży i dzieci, książkami.

Pozycja z księgozbioru ks. Melca w Kiełczynie. Pod pseudonimem ,,Ksiądz” ukrywał się ks. Jan Kudera (1872-1943). Z notatki zachowanej przez ks. Melca :,,Górnoślązak – Polak- musiał się ukrywać pod pseudonimami za pracę oświatową dla ludu polskiego”.

 Książka ks. Melca , druk krakowski z 1923r. czcionkami drukarni ,, Głosu Narodu”, ,, największy podręcznik dla ludu i organistów w kościołach katolickich”. Ks. Melc często bywał w Krakowie i znał go równie dobrze, jak Wrocław.

 Fragment książki z biblioteki ks. Melca :,, Deklamator Polski. Zbiór poezyi religijnych, narodowych i historycznych z dodatkiem dyalogów i sztuczek teatralnych”. Poznań 1893 . Nakładem K. Kozłowskiego, czcionkami drukarni ,, Dziennika Poznańskiego”. Ks. Melc w kazaniach , nauce katechetycznej wykorzystywał poezję, między innymi ,Mickiewicza , Słowackiego.

Z biblioteki ks. Melca. Liryka w całości poświęcona pięknu, historii i polskości Śląska.

 Ostatnia, wydana w języku polskim, książka nakładem i drukiem opolskiego wydawnictwa ,,Nowin” przed wybuchem II wojny światowej. ,,Nowiny” ściśle współpracowały ze Związkiem Polaków w Niemczech. Książeczka z biblioteki ks. Melca.

W Kiełczynie zachowała się książka w języku niemieckim:,,Das Recht auf Muttersprache im Lichte des Christentums” (Oppeln- Opole 1919). ,,Prawo do języka ojczystego w świetle nauki chrześcijańskiej” napisali pod pseudonimami zasłużeni dla polskości Śląska, obecnie błogosławieni męczennicy Kościoła katolickiego , ks. Józef Czempiel i ks. Emil Schramek. Obydwaj zginęli w KL Dachau w 1942r. Ks. Czempiel był bliskim współpracownikiem ks. Józefa Wajdy. Ks. Szramek był przyjacielem ks. Melca. Niemieckojęzyczne dzieło miało wybitnie polskiego ducha.

                                                                                                                        J. Głód.

Dzierżoniów, zaproszenie do muzeum

Ciekawy jest fakt, że już w 1910 roku funkcjonowała polska nazwa ówczesnej wsi Langenbielau. 

W niedzielę, 8 stycznia, o godz. 16:00, zapraszamy na kolejną z serii lekcji muzealnych dla dorosłych pt.: "Prasa polskojęzyczna w regionie ziemi dzierżoniowskiej i jej rola w zachowaniu polskości przed 1945 r.".

Fragment wykładu o polskich śladach w powiecie dzierżoniowskim, który się odbył w Miejskim Muzeum Dzierżoniowa w maju 2016 roku.

Przedstawiona zostanie szczególna rola tych pism od lat siedemdziesiątych XIX w. do 1939r., gdy prasa polskojęzyczna w Dzierżoniowie i naszej okolicy uczestniczyła w zmaganiach z naporem germanizacji. Specyfika naszej okolicy wymagała odmiennego zaprezentowania tematu oraz uwzględnienia m.in. faktu, że polskość kurczyła się tu od bardzo dawna...

Dzierżoniów, zaproszenie do muzeum

Ciekawy jest fakt, że już w 1910 roku funkcjonowała polska nazwa ówczesnej wsi Langenbielau. 

W niedzielę, 8 stycznia, o godz. 16:00, zapraszamy na kolejną z serii lekcji muzealnych dla dorosłych pt.: "Prasa polskojęzyczna w regionie ziemi dzierżoniowskiej i jej rola w zachowaniu polskości przed 1945 r.".

Fragment wykładu o polskich śladach w powiecie dzierżoniowskim, który się odbył w Miejskim Muzeum Dzierżoniowa w maju 2016 roku.

Przedstawiona zostanie szczególna rola tych pism od lat siedemdziesiątych XIX w. do 1939r., gdy prasa polskojęzyczna w Dzierżoniowie i naszej okolicy uczestniczyła w zmaganiach z naporem germanizacji. Specyfika naszej okolicy wymagała odmiennego zaprezentowania tematu oraz uwzględnienia m.in. faktu, że polskość kurczyła się tu od bardzo dawna...